ابهام در هم‌ترازی سوابق تحصیلی و کنکور؛ چرا برخی نمره‌بالاها رتبه برتر نشدند؟

پایگاه خبری سروش تهران، رئیس سابق مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت وزارت آموزش و پرورش با اشاره به چالش‌های اجرای مصوبه تأثیر قطعی سوابق تحصیلی در پذیرش دانشگاهی، نسبت به پیامدهای تفاوت مقیاس نمرات سوابق تحصیلی و آزمون اختصاصی در رتبه‌بندی داوطلبان هشدار داد و بر ضرورت اجرای دقیق فرآیند هم‌ترازی تأکید کرد.

محسن زارعی درباره چهارمین سال اجرای مصوبه تأثیر قطعی سوابق تحصیلی در کنکور اظهار کرد: این مصوبه با هدف افزایش نقش آموزش مدرسه‌ای، تقویت جایگاه معلم و برنامه درسی رسمی و افزایش سهم عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان در فرآیند پذیرش دانشگاهی اجرا شده است.

به گفته وی، بر اساس این سیاست، سوابق تحصیلی به یکی از مؤلفه‌های اصلی پذیرش دانشجو تبدیل شده و سهم ۶۰ درصدی دارد و آزمون اختصاصی نیز سهم ۴۰ درصدی را به خود اختصاص می‌دهد. بنابراین اجرای صحیح این سیاست تنها به برگزاری امتحانات نهایی و محاسبه نمرات محدود نمی‌شود و نحوه محاسبه، هم‌ترازی و ترکیب نمرات نیز باید با اهداف مصوبه مطابقت داشته باشد.

تفاوت مقیاس نمرات؛ چالش اصلی اجرای مصوبه

زارعی با اشاره به ماده ۶ مصوبه شماره ۸۴۳ شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت این مصوبه بر هم‌ترازی نمرات آزمون اختصاصی و سوابق تحصیلی تأکید کرده است.

وی توضیح داد: با توجه به تفاوت ویژگی‌های آماری نمرات دروس آزمون اختصاصی و سوابق تحصیلی در سال‌های مختلف، سازمان سنجش آموزش کشور با همکاری وزارت آموزش و پرورش باید نسبت به هم‌ترازی آنها اقدام کند.

رئیس سابق مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت وزارت آموزش و پرورش افزود: بررسی داده‌های سال‌های گذشته نشان می‌دهد بیشینه نمره کل آزمون اختصاصی در مواردی به میزان قابل توجهی بالاتر از بیشینه نمره کل سوابق تحصیلی بوده و میان این دو مقیاس اختلافی در حدود سه هزار واحد گزارش شده است.

به گفته زارعی، در صورتی که دو نمره کل با دامنه و مقیاس متفاوت بدون هم‌ترازی مناسب با یکدیگر ترکیب شوند، وزن اسمی ۶۰ و ۴۰ درصد لزوماً به همان نسبت در نتیجه نهایی اثرگذار نخواهد بود؛ مسئله‌ای که به‌ویژه در میان داوطلبان حاضر در رقابت برای رشته‌محل‌های پرتقاضا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

کاهش دشواری امتحانات نهایی و تأثیر آن بر تراز

زارعی درباره شرایط آزمون‌های نهایی سال ۱۴۰۵ نیز گفت این موضوع امسال اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

وی با اشاره به شرایط خاص آموزشی سال جاری و برگزاری غیرحضوری بخشی از فرآیندهای آموزشی اظهار کرد: در طراحی آزمون‌های نهایی سال ۱۴۰۵ ملاحظاتی در نظر گرفته شد و سطح دشواری برخی آزمون‌ها نسبت به شرایط معمول کاهش یافت.

به گفته وی، کاهش دشواری آزمون‌ها در شرایطی که عملکرد بخش قابل توجهی از داوطلبان به سمت نمرات بالاتر حرکت کند، می‌تواند قدرت تفکیک نمرات را کاهش داده و بر توزیع و دامنه نمرات تراز تأثیر بگذارد.

تفاوت شرایط فارغ‌التحصیلان ۱۴۰۵ با داوطلبان سال‌های گذشته

رئیس سابق مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت وزارت آموزش و پرورش یکی دیگر از نگرانی‌های موجود را تفاوت وضعیت دانش‌آموزانی دانست که در سال ۱۴۰۵ فارغ‌التحصیل شده‌اند با داوطلبانی که سوابق تحصیلی آنها مربوط به سال‌های گذشته است.

وی گفت: این تفاوت شرایط می‌تواند باعث شود برخی داوطلبان سال جاری در مقایسه با داوطلبانی که سوابق تحصیلی آنها در سال‌های قبل ایجاد شده است، با تفاوت‌هایی در نمره کل سوابق تحصیلی و در نهایت رتبه‌بندی مواجه شوند.

زارعی تأکید کرد که بررسی و اصلاح روش هم‌ترازی در سال جاری اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ زیرا بخشی از تفاوت ایجادشده در نتایج ممکن است ناشی از شرایط متفاوت برگزاری آزمون‌ها و نحوه ترکیب نمرات باشد، نه صرفاً عملکرد فردی داوطلبان.

چرا برخی نمره‌بالاها در رتبه‌های برتر قرار نگرفتند؟

زارعی در پاسخ به پرسشی درباره اینکه چرا مسئله هم‌ترازی طی سال‌های گذشته به نتیجه نرسیده است، گفت: در دوره مسئولیت خود با ارائه مستندات و شواهد، موضوع تفاوت مقیاس نمرات سوابق تحصیلی و آزمون اختصاصی و ضرورت جلوگیری از انحراف احتمالی از نسبت‌های مصوب را به مراجع ذی‌ربط اعلام کرده است.

وی افزود: این موضوع در چهل‌ویکمین جلسه شورای سنجش و پذیرش دانشجو در ۲۱ مرداد ۱۴۰۴ نیز مطرح شد و به دلیل محدودیت زمانی برای بررسی فنی، تشکیل کارگروهی با حضور سازمان سنجش، وزارت آموزش و پرورش و صاحب‌نظران برای ارائه راهکار در دستور کار قرار گرفت.

رئیس سابق مرکز ارزشیابی و تضمین کیفیت وزارت آموزش و پرورش ادامه داد: با گذشت بیش از یک سال از طرح این موضوع، همچنان این پرسش برای برخی داوطلبان مطرح است که چرا بعضی افراد با وجود برخورداری از نمرات تراز بالای سوابق تحصیلی، در محدوده رتبه‌های برتر قرار نمی‌گیرند.

ضرورت شفاف‌سازی برای داوطلبان

زارعی تأکید کرد: انتظار می‌رود سازمان سنجش آموزش کشور و وزارت آموزش و پرورش با پیگیری جدی کارگروه پیش‌بینی‌شده، نتایج بررسی‌های فنی و راهکارهای پیشنهادی را مشخص کنند و اطمینان حاصل شود که سهم‌های اعلام‌شده در پذیرش دانشجو، در محاسبات نهایی نیز به شکل صحیح اعمال می‌شود.

وی افزود: مسئله اصلی تقابل میان سوابق تحصیلی و کنکور نیست؛ هر دو مؤلفه می‌توانند اطلاعات ارزشمندی درباره توانایی و آمادگی تحصیلی داوطلبان ارائه کنند. موضوع مهم این است که هر مؤلفه دقیقاً متناسب با سهم مصوب خود در نتیجه نهایی اثرگذار باشد.

به گفته زارعی، اجرای دقیق فرآیند هم‌ترازی می‌تواند به افزایش شفافیت، اعتمادپذیری و عدالت در فرآیند سنجش و پذیرش دانشجو کمک کند و در عین حال از ایجاد ابهام برای داوطلبان و خانواده‌ها جلوگیری شود.

وی تأکید کرد هدف از طرح این موضوع، ایجاد نگرانی برای داوطلبان یا زیر سؤال بردن اصل تأثیر قطعی سوابق تحصیلی نیست، بلکه اصلاح فرآیند اجرا و اطمینان از تحقق دقیق اهداف سیاستی است که با هدف تقویت جایگاه آموزش مدرسه‌ای و ارتقای کیفیت یادگیری طراحی شده است.