پایگاه خبری سروش تهران، افزایش اخیر نرخ دلار در بازار آزاد در شرایطی رخ داده است که بانک مرکزی اعلام کرده به‌طور میانگین روزانه ۱۷۵ میلیون دلار ارز برای تأمین نیاز واردکنندگان اختصاص می‌دهد؛ با این حال، مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، تجاری و اقتصادی، تعادل عرضه و تقاضا در بازار آزاد ارز را برهم زده است.
به گزارش پایگاه خبری سروش تهران، بررسی تحولات روزهای اخیر بازار ارز نشان می‌دهد افزایش قیمت دلار را نمی‌توان تنها به رفتارهای سفته‌بازانه یا یک شوک مقطعی نسبت داد. کاهش دسترسی به منابع ارزی، افزایش تقاضای وارداتی، دشوار شدن نقل‌وانتقال ارز، محدودیت‌های تجاری و تشدید انتظارات تورمی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر بازار عنوان می‌شوند.
یکی از عوامل اصلی، افزایش ریسک سیاسی و تأثیر تحولات منطقه‌ای بر انتظارات فعالان اقتصادی است. در چنین شرایطی، هرگونه ابهام در روابط خارجی یا آینده توافق‌های سیاسی می‌تواند به سرعت بر بازار ارز اثر بگذارد و تقاضای احتیاطی را افزایش دهد.
از سوی دیگر، دسترسی به درآمدهای ارزی کشور نیز نقش مهمی در ثبات بازار دارد. اقتصاد ایران برای تأمین نیازهای وارداتی، پرداخت تعهدات خارجی و مدیریت بازار ارز به جریان مستمر درآمدهای صادراتی نیاز دارد و هرگونه اختلال در مسیر بازگشت ارز حاصل از صادرات می‌تواند فشار بیشتری بر بازار وارد کند.
محدودیت‌های تجاری و افزایش هزینه نقل‌وانتقال پول نیز از دیگر عوامل مؤثر بر نرخ ارز است. با افزایش محدودیت‌های بانکی و تجاری، مسیرهای انتقال پول طولانی‌تر و پرهزینه‌تر شده و همین مسئله هزینه تأمین ارز برای فعالان اقتصادی را افزایش می‌دهد.
همزمان، افزایش تقاضا برای واردات نیز بر بازار فشار وارد کرده است. نیاز به تأمین کالاهای اساسی، مواد اولیه، قطعات و تجهیزات تولیدی در کنار ضرورت بازسازی زیرساخت‌ها و جبران خسارت‌های واردشده به برخی واحدهای اقتصادی، می‌تواند تقاضای واقعی برای ارز را افزایش دهد.
از سوی دیگر، تصمیم اخیر امارات متحده عربی درباره محدودیت مراودات مالی و تجاری با ایران، به عنوان یکی دیگر از عوامل اثرگذار بر مسیر تجارت خارجی مطرح شده است. امارات طی سال‌های گذشته یکی از مراکز مهم تجارت و نقل‌وانتقالات مالی مرتبط با ایران بوده و ایجاد محدودیت در این مسیرها می‌تواند هزینه مبادلات را افزایش دهد.
در کنار عوامل بنیادی، تشدید انتظارات تورمی نیز باعث شده بخشی از فعالان اقتصادی و خانوارها برای حفظ ارزش دارایی خود به سمت ارز و طلا حرکت کنند. افزایش این تقاضای احتیاطی در شرایط نااطمینانی، حساسیت بازار را نسبت به تحولات سیاسی و اقتصادی بیشتر کرده است.
در مجموع، افزایش اخیر نرخ دلار نتیجه همزمان شدن فشار بر سمت عرضه و رشد تقاضاست؛ به‌گونه‌ای که محدودیت منابع ارزی و دشواری انتقال پول از یک سو و افزایش نیازهای وارداتی و تقاضای احتیاطی از سوی دیگر، زمینه رشد قیمت‌ها را فراهم کرده‌اند.
بانک مرکزی چه برنامه‌ای دارد؟
رئیس‌کل بانک مرکزی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای مدیریت بازار ارز اعلام کرده است که از بهمن‌ماه سال گذشته و با پیش‌بینی احتمال وقوع جنگ، تمهیدات لازم برای تأمین ارز مورد نیاز، به‌ویژه دارو و کالاهای اساسی، در نظر گرفته شده است.
عبدالناصر همتی همچنین با تأکید بر تداوم حمایت ارزی از بخش تولید گفته است تا پایان سال ۲۰ میلیارد دلار ارز برای صنعت تأمین خواهد شد. وی فاصله نرخ ارز در بازار آزاد را موقتی دانسته و تأکید کرده است که نوسانات کوتاه‌مدت نباید موجب تغییر مسیر سیاست‌های ارزی شود.
همتی همچنین اعلام کرده است که از ابتدای سال تاکنون به‌طور میانگین روزانه ۱۷۵ میلیون دلار ارز تأمین شده است؛ رقمی که به گفته او در مدت مشابه سال گذشته حدود ۲۰۵ میلیون دلار بوده است.
بر این اساس، به نظر می‌رسد ثبات پایدار بازار ارز در کنار سیاست‌های بانک مرکزی، به کاهش ریسک‌های سیاسی، تقویت جریان درآمدهای ارزی، تسهیل بازگشت ارز صادراتی، کاهش هزینه مبادلات خارجی و کنترل انتظارات تورمی نیز وابسته است.
هناء ارزنگیان
