پایگاه خبری سروش تهران، احتمال شکل‌گیری یک فاز فعال ال‌نینو در ماه‌های آینده، نگرانی‌ها درباره تغییر الگوهای بارش، تشدید سیلاب‌های ناگهانی، خشکسالی و موج‌های گرما در ایران را افزایش داده است؛ کارشناسان بر ضرورت آمادگی کشور برای مواجهه با مخاطرات مرکب و اجرای برنامه‌های ملی تأکید دارند.
فاطمه فلاحتی، مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، با اشاره به رخداد سیلاب ویرانگر ۲۶ آگوست ۲۰۲۶ در نپال، اظهار کرد: این حادثه یکی از نمونه‌های کم‌نظیر رخدادهای مرکب و زنجیره‌ای در آسیای جنوبی بود و نشان داد برخی مخاطرات حدی هیدرولوژیکی می‌توانند حتی بدون محرک بارشی و تنها با یک فرآیند دامنه‌ای آغاز شوند.
وی توضیح داد: در این حادثه، فروپاشی بخش پایینی یک یخچال طبیعی در ارتفاع حدود ۵۲۰۰ متری، سقوط حجم عظیمی از یخ و سنگ از ارتفاع حدود ۱۲۰۰ متری، انسداد رودخانه لنده و سپس شکست سد طبیعی، زنجیره‌ای از فرآیندهای دامنه‌ای و یخچالی را فعال کرد و موجی با ارتفاع بیش از ۱۲ متر به سمت سکونتگاه‌های کوهستانی حرکت کرد.
به گفته فلاحتی، این موج واریزه‌ای دست‌کم ۱۹ پل را تخریب کرد، حدود ۴۰ کیلومتر از جاده‌ها را شست و مسیرهای ارتباطی نپال و تبت را قطع کرد؛ رخدادی که به اعتقاد وی می‌تواند یک هشدار جدی برای کشورهای مختلف جهان باشد.
ال‌نینو تا زمستان ۱۴۰۵ ادامه دارد؟
مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی با اشاره به گزارش‌های سازمان جهانی هواشناسی و مراکز پیش‌بینی اقلیمی منطقه‌ای گفت: احتمال شکل‌گیری یک فاز فعال ال‌نینو در نیمکره شمالی طی ماه‌های آینده افزایش یافته است؛ پدیده‌ای که می‌تواند الگوهای بارش، دما و رفتار سامانه‌های جوی در خاورمیانه و ایران را تغییر دهد.
وی افزود: بر اساس چشم‌اندازهای فصلی و خروجی مدل‌های چندگانه اقلیمی، احتمال تداوم شرایط ال‌نینویی تا زمستان ۱۴۰۵ و اوایل ۱۴۰۶ وجود دارد و این شرایط می‌تواند با تغییر مسیر سامانه‌های بارشی و افزایش برخی مخاطرات هیدرومتئورولوژیک در بخش‌هایی از جنوب‌غرب آسیا همراه شود.
فلاحتی ادامه داد: ال‌نینو در سال‌های ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶ می‌تواند در بخش‌هایی از شمال، غرب و جنوب کشور موجب بارش‌های شدید و سیلاب‌های ناگهانی شود و همزمان احتمال تشدید خشکسالی و کم‌آبی در مناطق مرکزی و شرقی و افزایش موج‌های گرما در کلان‌شهرها را بالا ببرد.
۶ راهکار برای مقابله با مخاطرات حدی
فلاحتی در تشریح راهکارهای مقابله با مخاطرات بارش‌های حدی، به شش محور اصلی اشاره کرد.
نخست؛ راه‌اندازی سامانه هشدار سریع چندمخاطره‌ای:
به گفته وی، هشدارها باید محلی، چندمخاطره‌ای و مبتنی بر داده‌های لحظه‌ای باشند و بتوانند همزمان سیلاب، موج گرما، خشکسالی، بارش حدی و ناپایداری دامنه‌ها را پوشش دهند.
دوم؛ پایش مستمر حوضه‌های کوهستانی:
حوضه‌های کوهستانی البرز و زاگرس باید با استفاده از سنجش از دور، پایش رسوب، بررسی تغییرات بستر، تحلیل ناپایداری دامنه‌ها و مدل‌سازی رفتار آبراهه‌های تندشیب به صورت مستمر رصد شوند.
سوم؛ بازنگری در طراحی شهری:
وی تأکید کرد مدیریت شهری باید از مدیریت صرف سیلاب به سمت مدیریت ریسک مرکب حرکت کند؛ به‌گونه‌ای که شهرها توان مقابله همزمان با سیلاب، رسوب، آب‌گرفتگی و اختلال انرژی را داشته باشند.
چهارم؛ سناریونویسی اقلیمی برای ال‌نینو:
فلاحتی گفت ایران باید سه سناریوی اصلی شامل بارش حدی و سیلاب، خشکسالی و کم‌آبی و موج گرما و فشار بر شبکه انرژی را برای سال‌های ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶ عملیاتی کرده و آمادگی دستگاه‌ها را بر اساس آنها افزایش دهد.
پنجم؛ افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی:
شبکه‌های حمل‌ونقل، آب، برق و مخابرات، بیمارستان‌ها و مراکز امدادی باید برای مواجهه همزمان با سیلاب، گرما، اختلال انرژی و بارش‌های حدی آماده شوند.
ششم؛ اقدام ملی و مشارکت بین‌بخشی:
به گفته مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، مقابله با مخاطرات مرکب تنها با همکاری دستگاه‌های ملی، شهرداری‌ها، مراکز علمی، رسانه‌ها و جوامع محلی امکان‌پذیر است.
فلاحتی در پایان تأکید کرد: رخداد نپال و چشم‌انداز ال‌نینو یک پیام مشترک دارند و آن ورود جهان به دوره‌ای تازه از مخاطرات حدی است. ایران نیز برای مواجهه با این شرایط به رویکردی چندمخاطره‌ای، علمی و مبتنی بر استانداردهای جهانی نیاز دارد؛ رویکردی که تنها از مسیر اقدام ملی و مشارکت همه دستگاه‌ها امکان‌پذیر خواهد بود.
